Προαιρετικό Μ.Τ.Π.Υ. σε Ο.Τ.Α. και Ν.Π.Δ.Δ.: Ποιος Πληρώνει

Δύο υπάλληλοι πανεπιστημιακής εκπαίδευσης στο ίδιο μισθολογικό κλιμάκιο, με τον ίδιο μικτό μισθό των 1.232€, μπορούν να δουν διαφορετικό ποσό στον λογαριασμό τους: ο ένας 923,02€, ο άλλος 967,09€. Η διαφορά των 44,07€ δεν έρχεται από επίδομα ούτε από τη φορολογική κλίμακα. Έρχεται από μία γραμμή που στο ένα εκκαθαριστικό υπάρχει και στο άλλο λείπει — την κράτηση 4,5% υπέρ του Μετοχικού Ταμείου Πολιτικών Υπαλλήλων. Το προαιρετικό Μ.Τ.Π.Υ. σε Ο.Τ.Α. και Ν.Π.Δ.Δ. είναι η εξήγηση που ψάχνουν όσοι συγκρίνουν αποδείξεις μισθοδοσίας με συναδέλφους σε δήμο ή νοσοκομείο.

Η απάντηση σε μία πρόταση: στα υπουργεία η συμμετοχή στο Ταμείο επιβάλλεται, στους δήμους, στις περιφέρειες και σε αρκετά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου επιτρέπεται. Όποιος δεν έχει εγγραφεί δεν πληρώνει τίποτα — και δεν δικαιούται τίποτα.

Γιατί λείπει η γραμμή του 4,5% από το εκκαθαριστικό

Το πακέτο κρατήσεων του δημοσίου υπαλλήλου φτάνει στο 22,22% των τακτικών αποδοχών. Μέσα εκεί κάθονται πέντε σταθερές κρατήσεις που δεν σηκώνουν συζήτηση: κλάδος σύνταξης 6,67%, υγειονομική περίθαλψη 2,05%, επικουρικό ΤΕΑΔΥ 3%, Τ.Π.Δ.Υ. 4% για το εφάπαξ και εισφορά αλληλεγγύης υπέρ ανεργίας 2%. Η έκτη είναι το Μ.Τ.Π.Υ. με 4,5%, και είναι η μόνη που μπορεί να λείπει.

Όταν λείπει, ο συντελεστής πέφτει στο 17,72%. Για τον Π.Ε. του πρώτου κλιμακίου αυτό σημαίνει κρατήσεις 218,31€ αντί για 273,75€ τον μήνα.

Το Μετοχικό Ταμείο δεν είναι ασφαλιστικός φορέας με την κλασική έννοια. Δεν πληρώνει σύνταξη ούτε περίθαλψη: πληρώνει μέρισμα στους μετόχους του μετά την αποχώρησή τους από την υπηρεσία, με βάση τα χρόνια συμμετοχής. Πρόκειται για κλειστό ταμείο αλληλοβοήθειας με ανταποδοτική λογική — πληρώνεις όσο υπηρετείς, εισπράττεις όταν φύγεις.

Πού ισχύει το προαιρετικό Μ.Τ.Π.Υ. και πού η συμμετοχή επιβάλλεται

Ο φορέας κρίνει την υποχρέωση, όχι ο υπάλληλος. Η κατάταξη έχει τρεις ζώνες:

Η τρίτη γραμμή θέλει προσοχή, γιατί εκεί συγκεντρώνονται οι παρεξηγήσεις. Ορισμένα Ν.Π.Δ.Δ. απαριθμούνται ονομαστικά στο άρθρο 15 του π.δ. 422/1981 και οι υπάλληλοί τους είναι υποχρεωτικά μέτοχοι — μεταξύ άλλων το Ταμείο Ασφάλισης Κοινωνικών Επιχειρήσεων, το Κ.Ε.Π.Ε. και το Βαρβάκειο Ίδρυμα. Δύο υπάλληλοι σε δύο διαφορετικά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, με ίδια σχέση εργασίας και ίδιο μισθό, μπορούν κάλλιστα να έχουν διαφορετική υποχρέωση.

Γι΄ αυτό η πρακτική συμβουλή είναι μία: μην ψάχνεις τη νομική βάση του φορέα σου, κοίτα την απόδειξη μισθοδοσίας. Αν υπάρχει γραμμή Μ.Τ.Π.Υ. 4,5%, είσαι μέτοχος.

Τι πρόσθεσε ο ν.4997/2022 στο π.δ. 422/1981

Μέχρι το 2022 η νομική βάση της προαιρετικής συμμετοχής ήταν θολή. Το άρθρο 17 του π.δ. 422/1981, όπως δημοσιεύθηκε αρχικά, δίνει ευχέρεια εγγραφής σε δύο μόνο κατηγορίες: υπαλλήλους επί ημερησία αποζημιώσει των πολιτικών Υπουργείων και της Βουλής, και πολιτικούς υπαλλήλους του ΥΠΕΘΑ που δεν μετέχουν σε άλλο Μετοχικό Ταμείο. Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν αναφέρει πουθενά.

Η ρύθμιση ήρθε με το άρθρο 37 του ν.4997/2022 (ΦΕΚ Α΄ 219/25.11.2022), που πρόσθεσε δύο παραγράφους:

«2. Επιτρέπεται η συμμετοχή στο Μετοχικό Ταμείο Πολιτικών Υπαλλήλων (Μ.Τ.Π.Υ.) υπαλλήλων Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α΄ και Β΄ βαθμού και υπαλλήλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου που υπηρετούν με σχέση δημοσίου δικαίου. > > 3. Η προαιρετική συμμετοχή στο Μ.Τ.Π.Υ., από την έναρξή της, διέπεται από τους κανόνες της υποχρεωτικής συμμετοχής.»

Η δεύτερη παράγραφος έχει μεγαλύτερη πρακτική σημασία από την πρώτη, και συνήθως προσπερνιέται. Δεν λέει ότι ο εγγεγραμμένος υπάλληλος δήμου πληρώνει «κάτι ανάλογο»: λέει ότι από τη στιγμή της εγγραφής ταυτίζεται με τον υπάλληλο υπουργείου. Ίδιος συντελεστής, ίδια βάση υπολογισμού, ίδια εφάπαξ κράτηση εγγραφής στον πρώτο διορισμό, ίδια κράτηση 2% στις πρόσθετες αμοιβές. Ενδιάμεση κατηγορία δεν υπάρχει.

Στη διατύπωση της παρ. 2 κρύβεται και μια προϋπόθεση που περνά απαρατήρητη: η ευχέρεια δίνεται σε όσους υπηρετούν με σχέση δημοσίου δικαίου. Δεν πρόκειται για λεπτομέρεια σύνταξης του κειμένου.

Το κενό μέχρι τότε δεν ήταν θεωρητικό. Όποιος αναζητούσε τη νομική βάση της συμμετοχής του σε δήμο κατέληγε σε ένα κείμενο του 1981 που δεν ανέφερε πουθενά Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με αποτέλεσμα η πρακτική να στηρίζεται σε διοικητική συνήθεια αντί σε ρητή διάταξη. Από τον Νοέμβριο του 2022 η απάντηση βρίσκεται στο ίδιο το ΦΕΚ.

Η εγγραφή, πάντως, δεν ενεργοποιείται από μόνη της. Προϋποθέτει ρητή αίτηση του υπαλλήλου προς το Ταμείο, που δρομολογείται μέσω της υπηρεσίας μισθοδοσίας του φορέα — και μέχρι να γίνει αυτό, ο υπάλληλος παραμένει εκτός, όσα χρόνια κι αν υπηρετεί.

Η σχέση εργασίας υπερισχύει του φορέα

Τι γίνεται με έναν υπάλληλο ιδιωτικού δικαίου σε δήμο που θέλει να εγγραφεί; Δεν μπορεί.

Το προσωπικό με σχέση ιδιωτικού δικαίου, αορίστου ή ορισμένου χρόνου, κατατάσσεται στον πίνακα των μη μετόχων του Οδηγού Κρατήσεων του Ταμείου και δεν αποκτά την ιδιότητα του μετόχου σε κανέναν φορέα. Από την 1η Ιανουαρίου 2023 άλλωστε οι ΙΔΑΧ και ΙΔΟΧ του δημοσίου ασφαλίζονται με τον Κωδικό Πακέτου Κάλυψης 101, δηλαδή με το ίδιο πακέτο 13,37% που έχει κάθε μισθωτός του ιδιωτικού τομέα.

Η σειρά προτεραιότητας είναι σαφής: πρώτα κοιτάς τη σχέση εργασίας και μετά τον φορέα. Ένας συμβασιούχος σε δήμο δεν είναι «μη εγγεγραμμένος μέτοχος» — βρίσκεται εκτός πεδίου εφαρμογής. Τι δικαιούται και τι όχι ο συμβασιούχος αναλύεται στα εργασιακά δικαιώματα ΙΔΟΧ στο Δημόσιο.

Παράδειγμα Υπολογισμού: Π.Ε. με 12 έτη υπηρεσίας σε δήμο

Υπάλληλος Π.Ε. με 12 χρόνια δημόσιας υπηρεσίας, δύο τέκνα, μόνιμος με σχέση δημοσίου δικαίου, σε Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού. Μικτές μηνιαίες αποδοχές 1.706€ μαζί με την οικογενειακή παροχή.

Η εγγραφή κοστίζει 62,95€ τον μήνα, δηλαδή 755,40€ τον χρόνο σε δώδεκα μισθούς. Σε μια εικοσαετία, χωρίς να υπολογιστεί καμία μισθολογική εξέλιξη, το άθροισμα ξεπερνά τις 15.000€.

Στα χαμηλότερα κλιμάκια η επιβάρυνση μικραίνει αναλογικά. Υπάλληλος Δ.Ε. με οκτώ χρόνια υπηρεσίας και μικτά 1.118€ βλέπει τα καθαρά του να πηγαίνουν από 892,33€ σε 852,08€, διαφορά 40,25€.

Υπάρχει και μια κράτηση που εμφανίζεται μία μόνο φορά και ξαφνιάζει: στον πρώτο διορισμό γίνεται εφάπαξ κράτηση εγγραφής ίση με το 8,33% του μικτού. Για τον Π.Ε. του πρώτου κλιμακίου πρόκειται για 102,67€ που φεύγουν από τον πρώτο μισθό και μόνο.

Συμφέρει η εγγραφή;

Η ερώτηση δεν έχει μία απάντηση, έχει όμως καθαρό κριτήριο: τα χρόνια που απομένουν μέχρι την αποχώρηση. Το μέρισμα του Μ.Τ.Π.Υ. υπολογίζεται με βάση τα έτη συμμετοχής, οπότε όποιος εγγράφεται στα πενήντα του πληρώνει δεκαπέντε χρόνια εισφορών για μέρισμα δεκαπενταετίας. Όποιος εγγράφεται στον διορισμό του χτίζει τριάντα πέντε.

Εδώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που αλλάζει την εικόνα. Το μέρισμα δεν είναι εγγυημένο ποσό: αναπροσαρμόζεται με αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του Ταμείου. Η εισφορά είναι βέβαιη, η απόδοση εκτιμώμενη.

Το ποσό θέλει και τη σωστή κλίμακα για να κριθεί. Ο υπάλληλος που εγγράφεται δεν προσθέτει μια μικρή κράτηση σε έναν ελαφρύ μισθό: ανεβάζει το συνολικό βάρος των κρατήσεων από 17,72% σε 22,22%, δηλαδή κατά ένα τέταρτο περίπου. Στο δημόσιο, όπου οι μικτές αποδοχές κινούνται ήδη χαμηλά στα πρώτα κλιμάκια, η μεταβολή αυτή γίνεται αισθητή αμέσως στον μηνιαίο προϋπολογισμό — και σε αντίθεση με μια αποταμίευση, δεν διακόπτεται σε δύσκολο μήνα.

Η θέση μας: για τον νεοδιοριζόμενο σε δήμο ή περιφέρεια η εγγραφή έχει νόημα, γιατί ο ορίζοντας συμμετοχής δικαιολογεί το κόστος. Για υπάλληλο που πλησιάζει τη συνταξιοδότηση, τα 63€ τον μήνα δύσκολα προλαβαίνουν να χτίσουν αντίστοιχη παροχή. Στη δημόσια συζήτηση για τις κρατήσεις, αυτή η διάσταση του χρόνου συχνά παραλείπεται.

Πόσο ακριβώς αλλάζει το καθαρό στη δική σου περίπτωση, το δείχνει ο υπολογισμός μισθού δημοσίων υπαλλήλων: διάλεξε φορέα και δήλωσε αν είσαι εγγεγραμμένος.

Συχνές ερωτήσεις

Συμπέρασμα

Η γραμμή των 4,5% που λείπει από το εκκαθαριστικό ενός υπαλλήλου δήμου δεν είναι παράλειψη της μισθοδοσίας ούτε προνόμιο. Είναι η άσκηση — ή η μη άσκηση — μιας ευχέρειας που ο νομοθέτης θέσπισε ρητά το 2022 για τους Ο.Τ.Α. και τα Ν.Π.Δ.Δ. με σχέση δημοσίου δικαίου.

Το πρακτικό συμπέρασμα για όποιον συγκρίνει αποδείξεις με συναδέλφους: πριν αναρωτηθείς αν αδικείσαι, δες ποιος από τους δύο είναι μέτοχος. Η διαφορά των 40€ έως 63€ τον μήνα δεν είναι διαφορετική μεταχείριση στον μισθό, αλλά διαφορετική επιλογή απέναντι σε μια μελλοντική παροχή. Και επειδή η επιλογή δεν παίρνει πίσω, αξίζει να γίνει με γνώση του τι αγοράζει.